Signal Pilot
🟡 Orta seviye • 82 dersin 40'ı

market maker algoritmaları: sizden nasıl kazanıyorlar

26-30 dk okuma • Piyasa mikroyapısı
Signal Pilot
Profesyonel trading eğitimi
0%
İlerliyorsun!
Bu dersi tamamlamak için okumaya devam et

🎯 Neler öğreneceksin

Bu dersin sonunda şunları yapabileceksin:

  • MM algoritmaları: bid/ask'te kotasyon verir, envanter ve riske göre ayarlar
  • MM'ler envanter biriktirdiğinde (fazla uzun kaldığında) satmak için ask'i düşürür
  • Quote stuffing: rakipleri yavaşlatmak ve likiditeyi yoklamak için şimşek hızında kotasyon değişimi
  • Çerçeve: MM envanter sinyallerini izleyin → kotasyonların sert biçimde düşürülmesi = dağıtım → yükselişleri satın
⚡ Yarın için hızlı kazanımlar (açmak için tıkla)

Kendini fazla yükleme. Şu üç adımla başla:

  1. Sonraki 10 işlemde limit emirlere geçin (%100 kuralı) — Yarın için söz verin: «Sonraki 10 işlemde, hareketi kaçırsam bile SADECE limit emir.» Alırken bid/ask'e bakın. Bid 100,00 $, ask 100,05 $ mı? 100,02 $'a (orta nokta) limit koyun. 10 saniye bekleyin. Gerçekleşmezse gerekirse 0,01 $ oynatın. Gerçekleşen emirleri not edin: ask'e göre ne kadar iyi? Örnek: 50,00 $/50,05 $, limit 50,02 $, 50,02 $'dan gerçekleşti = piyasa emrine kıyasla hisse başına 0,03 $ tasarruf. 200 hisse = 6 $ tasarruf. 10 işlem = 60 $. Yılda 100 işlem = 600 $. 1.000 işlem = 6.000 $. Slippage'den ne kadar kazandığınızı ölçün: «gerçekleşme fiyatı eksi ask». Piyasa emirlerine bir daha asla dönmeyin.
  2. Bir sonraki girişten önce seviye 2 order book'a bakın (sahte duvarları tanıyın) — Aracı kurumunuzun seviye 2 penceresini açın («Market Depth» ya da «Order Book»). Girişten önce alış ve satış emirlerine bakın. Diğerlerini gölgede bırakan DEV bir emir görüyor musunuz? Örnek: 100,10 $'dan satışta 50.000 hisse, oysa diğer seviyeler yalnızca 500 ila 2.000 arasında. Muhtemelen SAHTE bir duvar (spoofing/layering). market maker bunu sizi korkutmak için kullanır. İzleyin: 30 saniye içinde 50.000 hisselik emir kaybolur ya da geri çekilir. Hiçbir zaman gerçek değildi. Test: önümüzdeki hafta «şüpheli» 3 büyük emir bulun. Kaçının gerçekleştiğini, kaçının 60 saniye içinde kaybolduğunu sayın. %70-90'ı gerçekleşmeden buharlaşır. Sahte duvarlara kanmayı bırakın. Bu gerçek arz değil, market maker manipülasyonudur.
  3. Bir hafta boyunca ilk 15 dakikada (09:30-09:45) ve son 10 dakikada (15:50-16:00) işlem yapmayın — Kârlı trader'ları kaybedenlerden en keskin biçimde ayıran davranış değişikliği budur. market maker bu pencerelerde SPREAD'LERİ GENİŞLETİR: volatilite en yüksektir, bireysel yatırımcı üşüşür ve bu yanlarına kâr kalır. Eric Thompson şunu kaybetti: $68,000 (-%48,6) 7 haftada — kazanma oranı %52 idi (kârlı bir strateji), ama slippage avantajını yok etti. Ortalama slippage hisse başına 0,10 $ × 300 hisse × günde 60 işlem = günde 1.800 $ = 7 haftada 63.000 $; hepsi market maker pencerelerinde piyasa emri kullanmaktan. AAPL'nin normal spread'i saat 11'de 0,01 $, saat 09:32'de 0,08 $ (8 kat geniş). 500 hisse = işlem başına 40 $ kayıp. Haftada 3 kez = yılda 6.240 $. Bir haftalık kural: 09:45'ten önce işlem yok, her şey 15:50'ye kadar kapalı. Bir hafta sonra: gerçekleşme kalitesinde %40-60 iyileşme.

📋 Ön koşullar

Bu ders şu derslerdeki kavramların üzerine kurulu:

✅ Bunları bitirdiysen hazırsın. Bitirmediysen önce temel derslerle başla.

Verdiğiniz her piyasa emrini bir market maker gerçekleştirir. Ve onlar HER işlemden kazanır.

«Piyasadan al» düğmesine bastığınızda karşı tarafta biri vardır: Citadel, Virtu, Jane Street. Bu firmalar bireysel işlemlerin karşı tarafı olarak milyarlar kazanır — piyasa yükselsin, düşsün ya da yatay kalsın.

🚨 Acı gerçek

Citadel Securities 2022'de 7,5 milyar dolar gelir elde etti. Hisseler yükselsin diye umut ederek para kazanmıyorlar. Kazançları, aracılık ettikleri her bir işlemden geliyor.

Nasıl? Spread kapma, ters seçim yönetimi, envanter manipülasyonu ve Payment for Order Flow (PFOF).

Bu derste:

  • Spread kapma — iş modelinin çekirdeği
  • Ters seçim — akıllı para işlem yaptığında
  • Envanter yönetimi — delta-nötr kalmak
  • Manipülasyon taktikleri (spoofing, layering, quote stuffing)
  • Payment for Order Flow (PFOF) — Citadel nasıl kazanıyor
  • Bireysel trader için savunma stratejileri

📉 VAKA ÇALIŞMASI: Eric'in market maker karşısındaki 68.000 $'lık ölüm sarmalı (7 hafta)

Trader: Eric Thompson (bileşik örnek), 32 yaşında, gün içi trader'a dönüşmüş yazılım mühendisi (4 yıl deneyim, 140 bin $'lık hesap), Temmuz-Ağustos 2024

Strateji: SPY/TSLA/NVDA üzerinde yüksek frekanslı scalping, günde 60-80 işlem, 1-3 dakikalık tutuşlar. 2023 sonuçları: 2.400 işlemde +87 bin $ (işlem başına ortalama 36 $). 2024'te «hız» uğruna %100 piyasa emrine geçip sıklığı artırdı

Ölümcül kusur: Hiç limit emir kullanmadı, seviye 2'ye hiç bakmadı, spread'lerin en geniş olduğu dönemlerde işlem yaptı (açılış 09:30-09:45, kapanış 15:50-16:00, Fed günleri). «Limit emir hareketi kaçırabilir.»

Sonuç: Kazanma oranı %52 idi (kârlı bir strateji), ama slippage avantajını yok etti. Ortalama slippage hisse başına 0,10 $ × işlem başına 300 hisse × günde 60 işlem = günde 1.800 $ slippage maliyeti = 7 haftada 63.000 $. 68 bin $ kaybetti (-%48,6). 140 bin $'dan 72 bin $'a.

Slippage felaketi (Temmuz-Ağustos 2024): Eric'in kurulumları sağlamdı, ama her işlem market maker'lara doğru kan kaybediyordu. Örnekler: 9 Temmuz, 09:32 volatilitesinde SPY'da piyasadan alım, NBBO spread'i 549,50 $/549,58 $ (8 sent), 549,63 $'dan gerçekleşti (+5 sent slippage) = -86 $. 30 Temmuz, Fed günü, SPY 0DTE call'larda piyasadan alım, orta 2,50 $, spread 2,35 $/2,65 $ (30 sent genişlik), 2,68 $'dan gerçekleşti (+18 sent fazla ödeme × 300 kontrat = 5.400 $ fazladan). Kâr 4.500 $ oldu, oysa 9.900 $ olmalıydı. 1 Ağustos, bilanço günü volatilitesinde NVDA'da piyasadan alım, spread 127,50 $/128,20 $ (70 sent!), 128,35 $'dan gerçekleşti (+85 sent slippage) = limitle -300 $ olacakken -470 $. 23 Ağustos'ta gelen farkındalık: «Kazanma oranı %52, kurulumlar sağlam, ama 7 haftada 68.000 $ eksideyim. Gerçekleşme raporu hisse başına 0,10 $ ortalama slippage gösteriyor. Günde 60 kez, 300 hisseyle işlem yapıyorum. İşlem başına 30 $ slippage'e gidiyor = günde 1.800 $ = 7 haftada 63.000 $. Ben trader değilim. Citadel'in bankamatiğiyim.»

Toparlanma (Eylül-Ekim 2024): Yeni gerçekleştirme sistemi: (1) yalnızca NBBO ortasında limit emir (spread'i MM'lerle paylaşmak), (2) girişten önce seviye 2'de sahte duvar ve spoofing kontrolü, (3) 09:30-09:45 ile 15:50-16:00 aralıklarından kaçınmak (en geniş spread'ler), (4) spread stop'un %10'unu aşıyorsa işlemi atlamak, (5) slippage'i her gün ölçmek (hedef hisse başına 0,01 $'ın altı), (6) sıklığı günde 15-20 işleme indirmek (daha yüksek kalite). Sonuçlar: 10 haftada 72 bin $'dan 110 bin $'a (+38 bin $, +%52,8). Kazanma oranı %52'den %67'ye. Slippage hisse başına 0,10 $'dan 0,01 $'a. Günlük slippage maliyeti 1.800 $'dan 54 $'a (-%97).

Eric'in dersi: «Citadel'in bankamatiği olarak 68 bin $ kaybettim. Piyasa emirlerinin hızlı olduğunu sanıyordum; oysa pahalılar. Hisse başına 0,10 $ slippage × 300 hisse × günde 60 işlem = günde 1.800 $ = 7 haftada 63.000 $. Kazanma oranım %52 idi (kârlı!), ama slippage avantajımı yok etti. market maker'lar sabırsız bireyselden kazanır. Seviye 2'ye hiç bakmadım ve 40'tan fazla kez sahte duvarlara kandım (4 bin ila 12 bin $ kayıp). Tam da spread'lerin en geniş olduğu saatlerde işlem yaptım (açılış 09:30-09:45, kapanış 15:50-16:00), yani MM'lerin spread'i 5-10 katına çıkardığı anlarda. Fed günü örneği: orta 2,50 $, spread 2,35 $/2,65 $, 2,68 $'dan gerçekleşti = 300 kontratta 5.400 $ fazla ödeme. Çözüm: yalnızca limit emir (NBBO ortasında), seviye 2 kontrolü, volatil pencerelerden kaçınmak, slippage'i her gün ölçmek, sıklığı azaltmak (günde 60 işlemden 18'e). Sonuçlar: slippage %97 düştü (günde 1.800 $'dan 54 $'a), kazanma oranı %67'ye fırladı. Limit emrin gerçekleşmesi için beklenen o 2 saniye hisse başına 0,09 $ kazandırıyor. 300 hisselik 1.000 işlemde bu 27.000 $ eder. Hızda market maker'ları yenemezsiniz. Onların oyununu oynamayı reddedin.»

Vaka çalışması sorusu: Eric'in kazanma oranı %52 idi (kârlı bir strateji) ve günde 60 işlem yapıyordu, yine de 7 haftada 68.000 $ kaybetti. Ortalama slippage'i 300 hisselik pozisyonlarda hisse başına 0,10 $ idi. Eric'in ölümcül hatası neydi?

A) Kazanma oranı çok düşüktü — bu kadar çok işlemde kârlı olmak için en az %60 gerekiyordu
B) Çok fazla hisseyle uğraştı — SPY/TSLA/NVDA yerine yalnızca SPY'a odaklanmalıydı
C) %100 piyasa emri kullandı ve spread'lerin en geniş olduğu dönemlerde (09:30-09:45, 15:50-16:00, Fed günleri) işlem yaparak günde 1.800 $'ı slippage olarak market maker'lara akıttı
D) Pozisyonları çok uzun tuttu — yüksek frekanslı scalping için 1-3 dakika fazla yavaş
Doğru: C. Bu, gerçekleştirme maliyetlerinin acımasız gerçeğidir. Eric'in kurulumları KÂRLIYDI (%52 kazanma oranı ve iyi bir risk/getiri), ama gerçekleştirme yöntemi avantajını tamamen yok etti. Hesap şöyle: Eric günde 60 kez, işlem başına 300 hisseyle işlem yapıyordu. Ortalama slippage'i hisse başına 0,10 $ idi (gerçekleşmesi GEREKEN fiyat ile piyasa emriyle fiilen gerçekleşen fiyat arasındaki fark). Günlük slippage maliyeti: hisse başına 0,10 $ × 300 hisse = işlem başına 30 $ × 60 işlem = günde 1.800 $. 35 işlem gününde (7 hafta): 1.800 $ × 35 = 63.000 $ saf slippage. Toplamda 68 bin $ kaybetti; yani bunun 63 bin $'ı yalnızca slippage'den geliyordu, kötü işlemlerden DEĞİL. Kazanma oranı zaten kârlıydı! Üç gerçekleştirme hatası: (1) limit emir yerine %100 piyasa emri. Piyasa emri mevcut en kötü fiyattan gerçekleşir. SPY spread'i 549,50 $/549,58 $ iken (8 sent genişlik), o 549,63 $ ödedi (5 sent slippage = 300 hissede 15 $ fazladan). 549,52 $'lık (orta) bir limit emir ona 33 $ kazandırırdı. (2) Spread'lerin en geniş olduğu saatlerde işlem yapmak. market maker'lar volatil dönemlerde (açılış, kapanış, Fed duyuruları) spread'leri GENİŞLETİR, çünkü yapabilirler. Eric'in Fed günü örneği: opsiyonun orta fiyatı 2,50 $, ama spread 2,35 $/2,65 $ (30 sent genişlik). Piyasadan 2,68 $'a aldı (18 sent fazla). 300 kontratta bu, TEK bir işlemde 5.400 $ fazla ödeme demek. Kârı 4.500 $ oldu; oysa 9.900 $ olmalıydı. (3) Seviye 2 order book'a hiç bakmamak. Eric 40'tan fazla sahte duvara kandı (spoofing/layering); MM'ler gerçekleştirmeye hiç niyetleri olmayan büyük emirler yerleştirip onu kötü kararlara itti. Maliyet: 4 bin ila 12 bin $. Toparlanma: Eric yalnızca limit emre geçti (NBBO ortasında), 09:30-09:45 ile 15:50-16:00 pencerelerinden kaçındı, her işlemden önce seviye 2'yi kontrol etti, sıklığı azalttı (kalite için günde 60 işlemden 18'e) ve slippage'i her gün ölçtü. Sonuçlar: slippage %97 düştü (günde 1.800 $'dan 54 $'a). Kazanma oranı %67'ye fırladı (hem işlem seçimi hem gerçekleşmeler iyileşti). Hesap 10 haftada 72 bin $'dan 110 bin $'a toparlandı (+38 bin $, +%52,8). Ders: kârlı bir stratejiniz olabilir, ama gerçekleştirmeniz berbatsa PARA KAYBEDERSİNİZ. Limit emrin gerçekleşmesi için beklenen o 2 saniye hisse başına 0,09 $ kazandırıyor. 300 hisselik 1.000 işlemde bu, Citadel'in değil sizin cebinizde kalan 27.000 $ demektir.
Bölüm 1: spread kapma — iş modelinin çekirdeği

Bid'den al, ask'ten sat, tekrarla

market maker'ın temel kâr kaynağı spread kapma'dır: bid fiyatından almak, ask fiyatından satmak, farkı cebe atmak.

Örnek:

  • Alış: 100,00 $ (alıcıların ödemeye razı olduğu fiyat)
  • Satış: 100,05 $ (satıcıların istediği fiyat)
  • Spread: $0.05

Nasıl işliyor:

  1. Citadel bid veriyor: 100,00 $ (10.000 hisse almaya hazır)
  2. Citadel ask veriyor: 100,05 $ (10.000 hisse satmaya hazır)
  3. 500 hisselik piyasa satış emri veriyorsunuz → 100,00 $'dan gerçekleşiyor
  4. Başka bir trader piyasadan alım veriyor → 100,05 $'dan gerçekleşiyor
  5. Citadel'in kârı: saniyeler içinde 25 $ (envanteri yalnızca iki gerçekleşme arasında taşırlar)

Ölçek: Citadel bunu günde milyarlarca kez yapar. Hisse başına 0,01 $ × 2,5 milyar hisse = günde 25 milyon dolar.

Spread neden var

Spread, market maker'lara iki riskin karşılığını öder:

  • Envanter riski: karşı taraf bulunana kadar hisseleri saniyeler ya da dakikalar boyunca taşımak
  • Ters seçim riski: MM'nin bilmediğini bilen bilgili trader'larla işlem yapmak

Yüksek likidite = dar spread

Örnek: AAPL (Apple)

  • Bid: 175,00 $, ask: 175,01 $
  • Spread: 0,01 $ (%0,006)

Neden bu kadar dar? Dakikada milyonlarca hisse el değiştiriyor → karşı taraf bulmak kolay. MM'ler fiyat üzerinden rekabet eder.

MM stratejisi: minicik marj, devasa hacim. Citadel hisse başına 0,01 $ kazanır ama günde 100 milyon AAPL hissesi çevirir = tek başına AAPL'de günde 1 milyon dolar.

Düşük likidite = geniş spread

Örnek: küçük ölçekli bir hisse

  • Bid: 10,00 $, ask: 10,50 $
  • Spread: 0,50 $ (%5)

Neden bu kadar geniş? Düşük hacim → karşı taraf bulmak zor. Yüksek envanter riski → MM'ler hisseleri saatlerce, hatta günlerce taşımak zorunda kalabilir.

⚠️ Bireysel tuzağı: likit olmayan hisselerde piyasa emri

Reddit'te pompalanan kızgın bir kuruş hissesi görüyorsunuz. 1.000 hisselik piyasa alımı veriyorsunuz. Emriniz ask'ten (10,50 $)gerçekleşiyor, oysa orta nokta 10,25 $. Adil değerin %2,4 üstünde ödediniz.

Ders: Likit olmayan hisselerde her zaman limit emir kullanın.

Bölüm 2: ters seçim

Akıllı para işlem yaptığında market maker kaybeder

Ters seçim bilgili trader'lar — hedge fonlar, prop trader'lar, içeridekiler — MM'nin sahip olmadığı bir bilgiye dayanarak market maker'la işlem yaptığında ortaya çıkar.

Örnek:

  • Bir hedge fon, Apple'ın kâr beklentisini aşacağını biliyor
  • Duyurudan saniyeler önce AAPL'yi ask'ten (175,01 $) saldırgan biçimde alıyor
  • market maker emirleri gerçekleştiriyor (sonuçta likidite sağlıyor)
  • Bilanço açıklandı: AAPL 180 $'a sıçradı
  • market maker'lar artık kısa pozisyonda: AAPL'de 175 $'dan ve zarar yazıyorlar

⚠️ MM'ler bilgili akışı neden sevmez

Kazandıkları spread (0,01 $), ters yöndeki hareketle (5,00 $) silinip gider. Onlar silindirin önünde bozuk para topluyor.

Çözüm: MM'ler bilgili akışı tespit etmek için algoritmalar kullanır ve tehlikeyi sezdiklerinde spread'leri genişletir ya da likiditeyi geri çeker — işte o an.

market maker'lar bilgili trader'ları nasıl ayırt eder

Sinyal 1: emir büyüklüğü

Bireysel yatırımcı 10-100 hisse alır. Kurumlar 10.000-100.000 hisse alır. 50.000 hisselik bir piyasa alımı geldiğinde MM'nin algoritması:

  • spread'i genişletir (ask 100,05 $'dan 100,10 $'a sıçrar)
  • emrin bir kısmını daha yüksek fiyatlardan gerçekleştirir (slippage)
  • anında hedge eder (riski dengelemek için vadeli alır)

Sinyal 2: emir hızı

Alış emirleri birden fırlıyorsa, birileri bir şey biliyordur. Örnek: AAPL normalde dakikada 100.000 hisse işlem görür. Birden 10 saniyede 500.000 hisse alınır.

MM'nin tepkisi: algoritma «toksisiteyi» tespit eder → likiditeyi çeker → fiyatları yukarı taşır.

Sinyal 3: günün saati

Bireysel yatırımcı uyur. Sabah 06:00'da yoğun işlem = gece haberlerine tepki veren kurumlar.

MM'nin tepkisi: Spread'ler daha geniş olur, açılış öncesi seansta. Örnek: AAPL'nin spread'i seans saatlerinde 0,01 $. Sabah 07:00'de 0,10 $ (10 kat geniş).

Bölüm 3: envanter yönetimi

market maker yön riski istemez

market maker'lar yatırımcı değil. İstedikleri şey delta-nötrolmak: fiyat hareketinden değil, spread'den kazanmak.

Sorun: order flow rastgeledir. Bazen alıcı daha çoktur (MM kısaya düşer). Bazen satıcı daha çoktur (MM uzuna düşer).

Şu an yolun yarısındasın. Temel stratejileri öğrendin.

Harika ilerleme! Gerekiyorsa kısa bir esneme molası ver, ardından sıradaki ileri düzey kavramlara geçelim.

Çözüm: market maker'lar istenmeyen pozisyonlardan hızla kurtulmak için envanter yönetimi algoritmaları kullanır.

MM'ler envanteri nasıl dengeler

MM uzun kaldığında (envanter fazlaysa):

  • Taktik 1: kotasyonları çarpıtmak (alımı teşvik etmek için ask'i düşürmek)
  • Taktik 2: dark pool'larda çaprazlamak (kurumlara devretmek)
  • Taktik 3: vadeliyle hedge etmek (nötrlemek için SPY vadelisinde kısa gitmek)

MM kısa kaldığında (envanter eksideyse):

  • Taktik 1: kotasyonları çarpıtmak (satışı teşvik etmek için bid'i yükseltmek)
  • Taktik 2: diğer bireysel emirlerle içselleştirmek (kendi içinde eşleştirmek)
  • Taktik 3: dark pool'lardan almak

Piyasa yapıcılığın karanlık yüzü

market maker'ların her taktiği yasal ya da etik değildir. Bazı firmalar bireyselin sırtından kârı azamiye çıkarmak için manipülasyon teknikleri kullanır.

Taktik 1: spoofing

Nedir: Arz ya da talep yanılsaması yaratmak için büyük sahte emirler koymak ve gerçekleşmeden önce iptal etmek.

Örnek:

  1. MM sahte bir satış emri koyar: 100,10 $'dan 50.000 hisse
  2. Bireysel devasa bir satış duvarı görür → «önde direnç var» diye düşünür
  3. Bireysel hisselerini 100,00 $'dan satar
  4. MM 50.000 hisselik satış emrini iptal eder (satmaya hiç niyeti yoktu)
  5. MM, bireyselin az önce 100,00 $'dan sattığı hisseleri alır
  6. Fiyat 100,20 $'a toparlanır
  7. MM'nin kârı: 100 $'dan aldı, sonra 100,20 $'dan satıyor

Yasallık: tamamen yasa dışı (Dodd-Frank Yasası), ama kanıtlaması zor. Düzenleyicilerin yanıltma kastını göstermesi gerekir.

Taktik 2: layering

Nedir: Sahte baskı yaratmak için defterin bir tarafına birden çok emir koymak, sonra diğer taraftan işlem yapmak.

Örnek: MM, 99,90 $, 99,85 $ ve 99,80 $'a 10 sahte alım emri koyar (sahte bir destek yaratır). Bireysel «güçlü alıcı ilgisi» görür ve 100,05 $'dan alır. MM bireysele satar, sonra tüm sahte alım emirlerini iptal eder.

⚠️ Gerçek vaka: Navinder Singh Sarao (2010 flash crash'i)

Kim: Londra'da ailesinin evinden çalışan tek başına bir trader

Taktik: S&P 500 vadelilerini manipüle etmek için layering ve spoofing kullandı

Etkisi: 6 Mayıs 2010 flash crash'ine katkıda bulundu (Dow dakikalar içinde 1.000 puan düştü)

Ceza: 2015'te tutuklandı, 1 yıl ev hapsine mahkûm edildi

Ders: Bodrumdaki bir adam flash crash'e yol açabiliyorsa, arkasında büyük para olan MM'lerin neler yapabileceğini düşünün.

Taktik 3: quote stuffing

Nedir: order book'u boğmak ve rakipleri yavaşlatmak için binlerce emri hızla koyup iptal etmek.

MM'ler bunu neden yapar:

  • rakip firmaların HFT algoritmalarını şaşırtan bir «gürültü» yaratır
  • veri akışlarını yavaşlatır → MM'nin kendi algoritmalarına gecikme avantajı sağlar
  • order book'u okumayı zorlaştırır → bireysel duraksar → MM daha iyi gerçekleşme alır

Rakamlar: 2010'da yapılan çalışmalar, tüm emirlerin %70'inin iptal edildiğini ve bunun milisaniyeler içinde olduğunu buldu; çoğu quote stuffing'e atfedildi.

Bölüm 4: gecikme arbitrajı ve HFT'nin hız avantajları

Hız oyunu

Yalnızca 1 milisaniye (0,001 saniye) daha hızlı olan market maker'lar, order flow'u rakiplerinden önce görür ve bu bilgi avantajından kazanır.

Gecikme arbitrajı nedir?

⚡ Gecikme arbitrajı anlatılıyor

Senaryo: XYZ hissesi birden çok borsada işlem görür (NYSE, Nasdaq, BATS vb.)

  1. NYSE, XYZ'yi 100,00 $ bid / 100,05 $ ask ile gösterir
  2. Büyük bir satıcı NYSE'ye piyasa emriyle vurur → XYZ 99,95 $'a düşer
  3. HFT yapan MM bunu 50 mikrosaniyede (0,00005 saniye)
  4. görür ve fiyat güncellemesi ulaşmadan önce Nasdaq'ta (hâlâ 100,00 $ gösteriyor) anında satar
  5. NYSE'de 99,95 $'dan geri alır → hisse başına 0,05 $ kârı kilitler
  6. Bunu günde binlerce kez tekrarlar

Sonuç: HFT yapan MM, yalnızca bireyselden ve yavaş kurumlardan hızlı olduğu için milyonlar kazanır.

Ne kadarlık bir hızdan söz ediyoruz?

Hız karşılaştırması Süre (milisaniye) Notlar
İnsanın göz kırpması 300-400 ms En yavaş referans noktası
Bireysel trader «Al»a tıklıyor 150-300 ms Ortalama insan tepki süresi
Standart aracı kurum yönlendirmesi 10-50 ms Robinhood, TD Ameritrade
Kurumsal algoritma (yavaş) 1-5 ms Hedge fonlar, yatırım fonları
HFT market maker 0,05-0,5 ms Citadel, Virtu, Jump Trading
En hızlı HFT (borsa içinde konumlanmış) 0,01-0,03 ms Fiziksel olarak borsanın yanındaki sunucular

Türkçesi: Siz «Al»a tıklayana kadar HFT yapan MM'ler emri çoktan görmüş, çözümlemiş ve sizden önce 10-20 işlem yapmış olur.

Ortak yerleşim: nihai avantaj

Ortak yerleşim = borsanın veri merkezinin içinde sunucu alanı kiralamak (kelimenin tam anlamıyla eşleştirme motorundan birkaç metre ötede).

💰 Hızın bedeli

Ortak yerleşim ücretleri (NYSE):

  • Sunucu kabini kirası: ayda 25.000-50.000 $
  • Veri akışı erişimi: ayda 10.000-30.000 $
  • Ağ bağlantısı: ayda 5.000-15.000 $

Toplam: yılda 480.000 $ ile 1,14 milyon $ arası yalnızca altyapı için

Bunu yalnızca kurumsal MM'ler karşılayabilir. Bireysel trader'ın burada rekabete girmesi, silahlı çatışmaya bıçakla gitmek gibidir.

Mikrodalga kuleleri: mikrosaniye tırtıklamak

HFT firmaları 300 milyon dolar harcayarak Chicago (CME) ile New Jersey (NYSE) arasında mikrodalga kule ağları kurdu; amaç gecikmeyi 14,5 milisaniyeden (fiber optik) 8,5 milisaniyeye (mikrodalga) indirmekti.

Neden? Işık, fiber optik kabloda açık havadakine göre yaklaşık üçte bir daha yavaş ilerler. Bu 6 milisaniyelik avantaj = arbitrajda milyonlarca dolar.

✅ Bireysel trader nasıl rekabet edebilir (spoiler: hızda edemez)

Gerçeği kabul edin: HFT yapan MM'leri hızda ASLA yenemezsiniz. Denemeyin bile.

Yapabilecekleriniz:

  • Daha uzun zaman dilimlerinde işlem yapın: 4 saatlik ya da günlük grafiklerde gecikmenin bir önemi yok
  • Dar scalp'lerden kaçının: 1-2 tik kâr için yarışmayın (orası MM'lerin sahası)
  • Anahtar seviyelerde limit emir kullanın: MM'ler size gelsin (fiyatın peşinden koşmayın)
  • Likit olmayan saatlerde işlem yapın: açılış öncesi ve kapanış sonrasında HFT etkinliği daha azdır

Özetle: başka bir oyun oynayın. Örüntü tanımaya, order flow analizine ve hızın önemsiz olduğu, günlere yayılan salınımlara odaklanın.

Bölüm 5: Payment for Order Flow (PFOF)

«Ücretsiz» işlem neden ücretsiz değil

Payment for Order Flow (PFOF) aracı kurumların (Robinhood, Webull) emrinizi halka açık borsalara yönlendirmek yerine market maker'lara (Citadel, Virtu) satması uygulamasıdır.

Anlaşma şöyle:

  • Robinhood'da bir işlem veriyorsunuz (komisyonsuz)
  • Robinhood emrinizi hisse başına 0,002 $'a Citadel'e satıyor
  • Citadel emrinizi gerçekleştiriyor ve spread'i cebe atıyor

Robinhood nasıl para kazanıyor

Gelir kaynağı: Payment for Order Flow (2021'de Robinhood gelirinin %75'i)

Matematiği:

  • Robinhood'un 15 milyon kullanıcısı var
  • Her kullanıcı ayda ortalama 100 hisse işlem yapıyor
  • Toplam: ayda 1,5 milyar hisse
  • Citadel, Robinhood'a hisse başına 0,002 $ ödüyor
  • Robinhood'un hisse senedi geliri: ayda 3 milyon $ = yılda 36 milyon $ (opsiyonlarda PFOF kontrat başına çok daha fazla öder ve toplamın büyük kısmını oluşturur)

Robinhood PFOF'u neden seviyor: siz işlem yaptıkça daha çok para alıyorlar daha çok (konfeti animasyonları, anlık bildirimler, «bedava hisse» kampanyaları).

Citadel nasıl para kazanıyor

Citadel order flow için neden ödüyor: bireysel order flow bilgisizdir (ters seçim riski düşüktür), bu da onu son derece kârlı kılar.

Matematiği:

  • Citadel, Robinhood'dan ayda 1,5 milyar hisse alıyor
  • Yakalanan ortalama spread: hisse başına 0,01 $
  • Citadel'in kârı: ayda 15 milyon $ = yılda 180 milyon $
  • Robinhood'a yapılan ödeme (ayda 3 milyon $) düşülünce = yılda 144 milyon $ net kâr

Siz nasıl kaybediyorsunuz

Gizli maliyet: komisyon ödemiyorsunuz, ama şu yolla ödüyorsunuz: fiyat iyileştirmesinin gerçekleşmemesi.

Örnek:

  • NBBO: bid 100,00 $, ask 100,02 $
  • Robinhood'da piyasadan alım veriyorsunuz
  • Robinhood emri Citadel'e yönlendiriyor (halka açık borsaya göndermiyor)
  • Citadel sizi 100,02 $'dan (ask) gerçekleştiriyor
  • Şu: Halka açık borsada 100,01 $'dan satan biri vardı
  • Hisse başına 0,01 $ fazla ödediniz

Ölçek: 1.000 hisse = 10 $ fazla ödeme. Yılda 100 işlemde = yılda 1.000 $ gizli maliyet.

⚠️ SEC çalışması: PFOF bireysele yılda 1,5 milyar dolara mal oluyor

SEC'in 2020 tarihli çalışması, PFOF kullanan aracı kurumlardaki bireysel trader'ların daha kötü gerçekleşme kalitesi aldığını buldu; karşılaştırma PFOF kullanmayan kurumlarla (Fidelity, Vanguard).

Maliyet: Ortalamada hisse başına 0,01-0,02 $ daha kötü; toplamda tüm bireysel trader'lar için yılda 1,5 milyar dolar ediyor.

PFOF üzerinden gecikme arbitrajı

En sinsi yanı şu: market maker'lar emrinizi borsaya ulaşmadan önce görüyor; bu da önünüze geçmeleri için gecikme avantajı sağlıyor.

Örnek:

  1. Robinhood'da piyasadan 1.000 AAPL hissesi alıyorsunuz
  2. Robinhood emri Citadel'e gönderiyor (NYSE'ye değil)
  3. Citadel emrinizi halka açık borsalardan 2 milisaniye önce alıyor
  4. Citadel'in algoritması 1.000 hisselik alımınızın geldiğini görüyor
  5. Citadel NYSE'de 1.000 AAPL'yi 175,00 $'dan (bid) alıyor
  6. Sonra Citadel bunları size 175,02 $'dan (ask) satıyor
  7. Citadel'in kârı: 20 $; pozisyon yalnızca milisaniyeler boyunca tutuldu

Neden yasal: Citadel «likidite sağladığını» ve sizin NBBO ask'ini ödediğinizi (daha kötüsünü değil) söylüyor. Ama emrinizin geldiğini biliyorlardı — yani ortadabilgi asimetrisi.

Bölüm 6: market maker'lara karşı nasıl işlem yapılır

Bireysel trader için savunma stratejileri

market maker'ın avantajını ortadan kaldıramazsınız, ama en aza indirebilirsiniz.

Strateji 1: her zaman limit emir kullanın

Kural: Gerçekleşme hızı fiyattan daha önemli değilse, piyasa emrini asla kullanmayın.

Neden: Limit emirde fiyatı siz belirlersiniz, market maker değil.

Örnek:

  • NBBO: bid 100,00 $, ask 100,05 $
  • Kötü: Piyasadan alım → 100,05 $'dan gerçekleşir
  • İyi: 100,02 $'dan limit alım → satıcıyı beklersiniz, hisse başına 0,03 $ kazanırsınız

💡 Profesyonel ipucu: orta nokta limit emirleri kullanın

Taktik: Limit emirlerinizi bid-ask spread'inin orta fiyat noktasına koyun.

Bid 100,00 $, ask 100,04 $ → orta nokta = 100,02 $. 100,02 $'a limit alım koyun.

Faydası: tüm avantajı MM'ye bırakmak yerine spread'i onunla paylaşırsınız.

Strateji 2: likit saatlerde işlem yapın

Kural: ABD doğu saatiyle 10:00 ile 15:00 arasında işlem yapın (ilk ve son saatten ve kapanış sonrasından kaçının).

Neden: Spread'ler likiditenin zirvede olduğu saatlerde en dardır. MM'ler arasında rekabet artar → gerçekleşmeler iyileşir.

Örnek:

  • AAPL'nin 10:00'daki spread'i: 0,01 $
  • AAPL'nin 09:31'deki (açılış) spread'i: 0,05 $ (5 kat geniş)
  • AAPL'nin 18:00'deki (kapanış sonrası) spread'i: 0,15 $ (15 kat geniş)

Strateji 3: PFOF kullanan aracı kurumlardan kaçının (ya da IEX'e yönlendirin)

Kural: order flow'unuzu satmayan aracı kurumları kullanın (Fidelity, Vanguard, Interactive Brokers).

Neden: PFOF kullanan kurumlar Citadel'e yönlendirir ve MM'lere gecikme avantajı verir. PFOF kullanmayan kurumlar halka açık borsalara yönlendirir; orada fiyat önceliği sizdedir.

Alternatif: Robinhood'a mahkûmsanız, emirlerinizi IEX'e (Investors Exchange)yönlendirin — gecikme arbitrajını ortadan kaldırmak için tasarlanmış halka açık bir borsa.

Interactive Brokers'ta IEX'e nasıl yönlendirilir:

  1. Emir giriş ekranını açın
  2. «Route» açılır menüsüne tıklayın
  3. «IEX»i (Investors Exchange) seçin
  4. Limit emir verin

Faydası: IEX'te bir «hız kesici» var (350 mikrosaniyelik gecikme); bu, HFT'lerin ve MM'lerin önünüze geçmesini engelliyor.

Strateji 4: peşinden koşmayın — bırakın piyasa size gelsin

Kural: Limit emriniz hemen gerçekleşmezse, limit fiyatınızı yükselterek peşinden koşmayın.

Neden: market maker'lar ister ki peşinden koşasınız. Size daha fazla ödetmek için likiditeyi bilerek çekerler.

Örnek:

  • 100,02 $'a limit alım koyuyorsunuz
  • Ask 100,10 $'a sıçrıyor (MM likiditeyi çekti)
  • Yanlış hamle: iptal edip 100,10 $'dan geri almak (oyuna geldiniz)
  • Doğru hamle: 30 saniye beklemek. Ask büyük olasılıkla 100,05 $'a döner
Sınav: anlayışını test et

📝 Bilgi kontrolü

market maker algoritmalarını ne kadar anladığınızı sınayın:

AAPL'nin bid/ask'i 175,00 $ / 175,05 $. 500 hisselik piyasa satış emri veriyorsunuz. Hangi fiyattan gerçekleşir?

A) 175,00 $ (bid)
B) 175,05 $ (ask)
C) 175,025 $ (orta nokta)
Doğru: A. Piyasa satış emirleri HER ZAMAN bid fiyatından (175,00 $) gerçekleşir. Mekanizma şöyle: market maker'lar aynı anda iki kotasyon verir — bid (alacakları fiyat) ve ask (satacakları fiyat). Piyasadan sattığınızda onların bid'ini kabul etmiş olursunuz. Hisselerinizi 175,00 $'dan alır, sonra bir sonraki alıcıya 175,05 $'dan satarak 0,05 $'lık spread'i kaparlar (500 hissenizde milisaniyeler içinde 25 $ kâr — envanteri yalnızca bir sonraki alıcı gelene kadar taşırlar). Buna «spread kapma» denir ve market maker'ın iş modelinin çekirdeğidir. Bu sizi neden ilgilendiriyor: 175,03 $'a (orta noktanın hemen üstü) limit satış koysaydınız orada gerçekleşebilirdiniz ve hisse başına 0,03 $ = bu işlemde 15 $ kazanırdınız. 100 işlemde bu yılda 1.500 $ eder. Bid-ask spread'i market maker'ın kâr marjı ve sizin maliyetinizdir. Piyasa emri azami maliyeti ödemenizi garantiler. Orta noktadaki limit emir farkı ikiye böler. İşlemden önce her zaman spread genişliğine bakın: hisse fiyatının %0,1'inden büyük spread = yalnızca limit emir.

Seviye 2'de 100,10 $'da devasa bir satış emrinin (50.000 hisse) belirdiğini, ama kimse gerçekleştiremeden 20 saniye içinde kaybolduğunu görüyorsunuz. Az önce ne oldu?

A) Büyük bir kurum satmaktan vazgeçti
B) Spoofing — bir market maker fiyat algısını manipüle etmek için sahte emir koydu
C) Likidite koşullarını yoklayan bir yüksek frekanslı trader
Doğru: B. Bu, ders kitabı örneği bir spoofing — market maker'ların en yaygın (ve yasa dışı) manipülasyon taktiklerinden biri. Tam dizilim şöyle: (1) market maker 100,00 $'dan (mevcut bid) hisse almak istiyor. (2) 100,10 $'a 50.000 hisselik SAHTE bir satış emri koyuyor (devasa bir arz, yani direnç yanılsaması yaratıyor). (3) Bireysel trader'lar order book'a bakıp şöyle düşünüyor: «Vay, 100,10 $'da kocaman bir satıcı var. Bu hisse yukarı kıramaz. Düşmeden hemen 100,00 $'dan satayım.» (4) Bireysel panikle 100,00 $'dan satıyor. market maker o hisseleri alıyor. (5) market maker 50.000 hisselik sahte emri İPTAL EDİYOR (hiç gerçek değildi). (6) Fiyat 100,20 $'a yükseliyor (ortada gerçek direnç yoktu). market maker 100,20 $'dan satıp hisse başına 0,20 $ cebe atıyor. Neden yasa dışı: 2010 tarihli Dodd-Frank Yasası spoofing'i yasakladı, ama kastı kanıtlamak neredeyse imkânsız. Düzenleyicilerin, trader'ın emri «hiçbir zaman gerçekleştirmeye niyetli olmadığını» göstermesi gerekiyor. Savunma: «fikrimi değiştirdim» ya da «piyasa koşulları değişti». Nasıl fark edilir: çevresindeki seviyelerden 5-10 kat büyük olan, birden beliren ve HİÇBİR gerçekleşme olmadan 60 saniye içinde kaybolan emirler = %80 olasılıkla spoofing. Şüpheli 10 emri takip edin: 8 ya da daha fazlası gerçekleşmeden buharlaşıyorsa örüntüyü doğrulamış olursunuz.

Robinhood'da (PFOF kullanan aracı kurum) işlem yapıyorsunuz. NBBO 100,00 $ / 100,02 $. 1.000 hisselik piyasa alımı veriyorsunuz. Citadel sizi 100,02 $'dan gerçekleştiriyor. Adil bir fiyat aldınız mı?

A) Evet — NBBO ask'ini ödediniz, yani mevzuata göre adil
B) Hayır — halka açık borsalarda erişemediğiniz daha iyi fiyatlar (100,01 $) olabilirdi
C) Evet — Robinhood komisyonsuz, yani toplamda kârdasınız
Doğru: B. Bu, Payment for Order Flow'un (PFOF) gizli maliyetidir. Perde arkasında gerçekte olan şu: Robinhood'da «al»a bastığınızda emriniz NYSE'ye ya da Nasdaq'a (halka açık borsalara) GİTMEDİ. Bunun yerine Robinhood emrinizi hisse başına 0,002 $'a Citadel'e sattı (1.000 hisselik emriniz için 2 $). Citadel sizi 100,02 $'dan (NBBO ask) gerçekleştirdi; bu YASAL, çünkü NBBO'yu eşitlemek ya da geçmek zorundalar. Ama sorun şurada: halka açık borsada (NYSE) 100,01 $'dan satmaya razı biri vardı. Robinhood borsa yerine Citadel'e yönlendirdiği için o fiyata erişemediniz. Hisse başına 0,01 $ × 1.000 hisse = bu işlemde 10 $ fazla ödediniz. Citadel 10 $ kazandı (NYSE'de 100,01 $'dan aldı, size 100,02 $'dan sattı). Robinhood 2 $ kazandı (PFOF ödemesi). Siz 10 $ kaybettiniz. «Ama Robinhood bana 0 $ komisyon kazandırdı!» diyeceksiniz. Doğru — ancak yılda 100 kez işlem yaparsanız, kötü gerçekleşmeler yüzünden 1.000 $ fazla ödersiniz. Eski usul kurumlar (Fidelity, Schwab) artık 0 $ komisyon alıyor VE en iyi gerçekleşmeye yönlendiriyor. Çözüm: IEX'e (Investors Exchange) yönlendiren ya da yönlendirmeyi seçmenize izin veren bir kurum kullanın. IEX'in 350 mikrosaniyelik bir «hız kesicisi» var; bu, Citadel'in emrinizin önüne geçmesini engelliyor. Interactive Brokers'ta «IEX» yönlendirmesini elle seçebilirsiniz. Gerçekleşmeleriniz ortalamada hisse başına 0,01-0,02 $ iyileşecek.
Temel çıkarımlar

💡 market maker'ları anlamak = daha iyi gerçekleşmeler

  • Spread kapma MM'nin temel kârıdır: bid'den al, ask'ten sat, bunu milyarlarca kez tekrarla.
  • Ters seçim = bilgili trader'lar MM'lere para kaybettirir, bu yüzden MM'ler «toksik» akışı sezdikleri anda spread'leri genişletir.
  • Envanter yönetimi: MM'ler kotasyonları çarpıtır, dark pool'ları kullanır ve delta-nötr kalmak için vadeliyle hedge eder.
  • Spoofing, layering, quote stuffing = yasa dışı ama yaygın manipülasyon taktikleri.
  • PFOF = «ücretsiz» işlem ücretsiz değildir. Bedelini daha kötü gerçekleşmeler ve gecikme arbitrajıyla ödersiniz.
  • Savunma: Limit emir kullanın, likit saatlerde işlem yapın, PFOF kullanan kurumlardan kaçının, IEX'e yönlendirin.

📥 İndirilecek kontrol listesi: Piyasa yapıcılığa ve HFT'ye karşı savunma kontrol listesi (PDF)

market maker'lar kötü adam değil; kâr azamileştiricidir. Oyun kitaplarını anlayın, tuzaklarından kaçının, disiplinle işlem yapın.

İlgili dersler

Başlangıç #4

Piyasa emirleri neden para kaybettirir

Limit ve piyasa emirlerinin temelleri ve piyasa emirlerinin neden MM'lerin işine yaradığı.

Dersi oku →
Orta Seviye #22

order book analizi

MM'lerin envanter dengesizliklerini yakalamak için Time & Sales verisini okuyun.

Dersi oku →
İleri Seviye #48

Kurumsal order flow

dark pool analizi ve kurumların MM'lerin radarından nasıl kaçtığı.

Dersi oku →

⏭️ Sırada

41. ders: Fed politikası ve likidite — Merkez bankası operasyonlarını, FOMC mekaniğini ve makro likidite kaymalarının nasıl işlem edileceğini öğrenin.

Yalnızca eğitim amaçlıdır. İşlem yapmak önemli ölçüde kayıp riski taşır. Geçmiş performans gelecekteki sonuçları garanti etmez.

💬 Tartışma (0 yorum)

0/1000

Yorumlar yükleniyor…

← Önceki ders Sonraki ders →

Signal Pilot ile işlem yapmaya hazır mısın?

Öğrendiklerini profesyonel göstergeler ve gerçek zamanlı piyasa analizi araçlarıyla uygula.

Signal Pilot'a dön →
Yalnızca eğitim amaçlıdır. İşlem yapmak önemli ölçüde kayıp riski taşır. Finansal tavsiye değildir. Geçmiş performans gelecekteki sonuçları garanti etmez.